مجموعه نفوذی نوردوز به سن الیگوسن، در شرق سیه رود از توابع استان آذربایجان شرقی و در پهنه ساختاری البرز -آذربایجان رخنمون دارند. بر اساس بررسی های میدانی، سنگ نگاری و زمین شیمیایی، ترکیب سنگ شناسی منطقه شامل توده های نفوذی گابرودیوریت، مونزودیوریت، مونزونیت، تونالیت، گرانودیوریت و گرانیت با سرشت کالک آلکالن تا کالک آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی است. زمین شیمیایی عناصر اصلی بیانگر ویژگی های متاآلومین بوده و از گرانیتوئیدهای نوع I هستند. بررسی های زمین شیمیایی نظیر غنی شدگی عناصر LREE در مقایسه با HREE، آنومالی مثبت Pb، تهی شدگی عناصر Nb و Ti، در تعیین موقعیت زمین ساختی نشان دهنده وابستگی ماگماهای اولیه این سنگ ها به حاشیه فعال قاره ای است. بافت های عدم تعادل مانند بافت غربالی و منطقه بندی شیمیایی در پلاژیوکلاز در سنگ های مورد بررسی را می توان به تحولات ماگمای در حال تفریق بلوری در حجره های ماگمایی متعدد و اختلاط بین آنها نسبت داد. داده های زمین شیمی ایزوتوپی سامانه پتروژنتیک ماگمای منطقه از روند سامانه بسته پیروی کرده و تفریق بلوری را به عنوان فرایند اصلی تکوین سنگ های نفوذی منطقه نشان می دهد. طبق نتایج ایزوتوپی Sr-Nd-Pb می توان ترکیبی از DMM و EMII را به عنوان منابع اصلی برای ماگماهای منطقه معرفی کرد. این رفتار را می توان با آلایش حجم های عظیم ماگمای مشتق از گوشته لیتوسفری تهی شده زیرین پشته میان اقیانوسی با رسوب های پوسته ای غنی از عناصر LILE و Sr رادیوژنیک رسوب های تخریبی در طی فرورانش پوسته اقیانوسی و متاسوماتیسم گوه گوشته ای بالایی توضیح داد. این توده در یک رژیم زمین ساختی همراه با کشش یا نازک شدگی لیتوسفر در اثر بالازدگی گوشه در ائوسن- الیگوسن در فلات ماگمایی آذربایجان جای گرفته اند.

هدف از این پژوهش، مطالعه زمین­ شیمیایی عناصر اصلی و ردیاب در سامانه دگرسانی محدوده کمر-گوو (جنوب هشتجین، استان اردبیل)، واقع در کمربند ماگمایی البرز باختری-آذربایجان می ­باشد. واحدهای سنگی منطقه شامل سنگ ­های آتشفشانی با ترکیب تراکی آندزیت بازالتی تا ریولیت و آذرآواری (کریستال، ویتریک توف) با سن ائوسن و الیگوسن هستند. این سنگ­ ها ماهیت کالک آلکالن و شوشونیتی داشته و به موقعیت زمین ساختی کمان پساتصادمی تعلق دارند. در منطقه کمر-گوو، پهنه های دگرسانی شامل، سیلیسی، سریسیتی (کوارتز + سریسیت + پیریت ± ایلیت ± روتیل)، سریسیت-آرژیلیک (کوارتز + سریسیت + کائولینیت + دولومیت)، آرژیلیک حدواسط (کوارتز + کائولینیت + ایلیت)، آرژیلیک پیشرفته (کوارتز + کائولینیت + آلونیت + دیاسپور ± آناتاز ± مسکوویت) و کلریتی (کوارتز + کلریت + ایلیت) می شوند. الگوی توزیع عناصر اصلی و ردیاب بهنجار شده نسبت به ترکیب گوشته اولیه (BSE) و محاسبات تغییرات جرم (به روش فاکتور حجم) نشان می­ دهند که پهنه­ های دگرسانی سیلیسی و آرژیلیک پیشرفته، به مقدار بیشتری از عناصر، تهی شده و الگوی توزیع عنصری متمایزی از سنگ مادر دارند. این در حالی است که در دگرسانی­ های کلریتی، آرژیلیک حدواسط و سریسیت-آرژیلیک، مقدار تغییر جرم عناصر، به نسبت کم بوده و الگوی توزیع عناصر، تقریباً مشابه سنگ مادر اولیه است. عناصر اصلی مانند Ca, Mg, Al, Na, Fe (به ترتیب) تهی­ شده­ اند. تیتانیم تهی­ شدگی بسیار جزئی نشان می­ دهد. فسفر تثبیت شده و پتاسیم (غالباً) غنی ­شد­ه است. عناصر ردیابی چون Zr, Nb, Sc, Th با کاهش جرم همراه شده ­اند. عناصری همچون Co, Cr, Ni, Rb، هر دو فرایند تهی­ شدگی و غنی­ شدگی را تجربه نموده ­اند. عناصر Sr, V تهی­ شدگی نسبتاً زیادی نشان می­ دهند. S, Sb و به ویژه As، غنی­ شدگی نشان می­ دهند. عناصر نادر خاکی سبک در مقایسه با عناصر نادر خاکی سنگین تهی­ شدگی بیشتری متحمل شده­ اند. عناصری مانند Pb, Zn و Cu، فقط در پهنه سیلیسی و سریسیت-آرژیلیک غنی شده ­اند. این پژوهش نشان می­ دهد که عواملی مانند pH سیال گرمابی و مجموعه کانی ­های سنگ ­ساز اولیه و حاصل از دگرسانی، سبب تفاوت در رفتار و تمرکز عناصر در پهنه ­های مختلف دگرسانی در محدوده کمر-گوو شده­ اند.

منطقه آق کند در فاصله 48 کیلومتری شمال زنجان جای دارد و بخشی از زیرپهنه طارم در پهنه ساختاری البرز-آذربایجان به شمار می رود. سنگ های اسیدی رخنمون یافته در این منطقه شامل گدازه های ریولیتی-ریوداسیتی، پرلیت، پیچستون و ایگنیمبریت به سن الیگوسن هستند. ریولیت ها و ریوداسیت ها به شکل های گنبد و روانه های گدازه رخنمون دارند. پرلیت ها در بخش های پایینی گنبدهای ریولیتی-ریوداسیتی قرار گرفته اند. بررسی های ژئوشیمیایی بیانگر ماهیت کالک آلکالن و ویژگی کمان ماگمایی برای این سنگ هاست. الگوی عناصر کمیاب خاکی این سنگ ها نشان دهنده غنی شدگی آنها در LREE با نسبت بالای LREE/HREE و بی هنجاری منفی مشخص Eu است. بی هنجاری های مثبت عناصر Pb، Rb و Th در نمودار های عنکبوتی بیانگر دخالت پوسته قاره ای در تکوین و تحول ماگمای مادر سنگ های اسیدی این منطقه است. در نمودارهای تمایز محیط زمین ساختی، سنگ های اسیدی منطقه آق کند در موقعیت پس از کوهزایی قرار می گیرند. مجموعه شواهد سنگ نگاری، سنگ شناسی و ژئوشیمی بیانگر این است که در مراحل پایانی پس از برخورد قاره ای، سنگ کره زیرقاره ای ستبر شده البرز، از قاعده پوسته جدا و توسط گوشته داغ سست کره ای جایگزین شده است. بالاآمدگی گوشته داغ سست کره ای سبب ذوب بخشی سنگ کره زیرقاره ای شده و سنگ های بازالتی الیگوسن منطقه مورد مطالعه را به وجود آورده است. جای گیری ماگمای بازالتی یاد شده در ترازهای بالای پوسته قاره ای، موجب ذوب بخشی پوسته شده و ماگماهای اسیدی را تولید کرده است. در اثر سرد شدن سریع گدازه های اسیدی، سنگ های شیشه ای مانند ابسیدین تشکیل شده اند که در مجاورت با آب های جوی و گرم به پرلیت تبدیل شده اند.

کانسار فلزات پایه-نقره گلیجه در شمال شرق زنجان در زیرپهنه طارم از پهنه البرز غربی-آذربایجان قرار دارد. واحدهای سنگ شناسی در محدوده، سنگ های آتشفشانی-آذرآواری با سن ائوسن و با ترکیب کریستال توف، لیتیک توف، برش ولکانیکی و گدازه های آندزیتی بخش کردکند سازند کرج هستند که توده نفوذی نیمه عمیق گابرودیوریت پورفیری با سن پس از ائوسن، این واحدها را قطع کرده است. کانه زایی به شکل رگه-رگچه ای در واحد آندزیتی و به مقدار کمتر در واحدهای پیروکلاستیک روی داده است. کانه های اصلی کانسنگ شامل کالکوپیریت، پیریت، گالن و اسفالریت فقیر از آهن همراه با مقادیر کمتری تتراهدریت-تنانتیت حاوی نقره هستند. دگرسانی در گلیجه را می توان در دو گروه دگرسانی های مرتبط با کانه زایی (دگرسانی های سیلیسی-سولفیدی، فیلیک، سیلیسی-کربناته و کربناته-سولفیدی) و دگرسانی های فراگیر غیرمرتبط با کانه زایی (دگرسانی های پروپیلیتیک و آرژیلیک) قرار داد. عمده ترین ساخت و بافت های مربوط به ماده معدنی به ترتیب شامل رگه-رگچه ای، برشی، پرکننده فضای خالی و جانشینی است. نفوذ توده نیمه عمیق گابرودیوریت پورفیری و رخداد گسل ها از عوامل کنترل کننده کانه زایی در این محدوده است. با توجه به ویژگی های اصلی کانه زایی گلیجه از جمله کانی شناسی، محتوای فلزی، شکل رگه-رگچه ای و دگرسانی های رخ داده، می توان آن را در رده کانسارهای تیپ اپی ترمال سولفیداسیون حدواسط قرار داد.

منطقه مورد بررسی در شمال غرب ایران، جنوب استان اردبیل و در پهنه ساختاری البرز-آذربایجان قرار دارد. فازهای مهم آتشفشانی در منطقه بر اساس سن­سنجی K-Ar انجام شده، شامل چهار توالی ائوسن (تراکی آندزیت لوسیت­دار (، اولیگوسن (بازالت-آندزیت بازالتی)، میوسن (آندزیت بازالتی-تراکی آندزیت بازالتی) و تراکی داسیت-ریولیت هستند. توالی ائوسن ماهیت شوشونیت و توالی های اولیگوسن و میوسن ماهیت اهکی قلیایی تا اهکی قلیایی پرپتاسیم دارند. هر سه توالی در نمودارهای چندعنصری بهنجار شده نسبت به گوشته اولیه، فروافتادگیNb-Ti-Ta، تهی شدگی در Y, Yb, Ti و غنی شدگی در Rb, Ba, K, Th نشان می دهند. به احتمال بسیار، شکست صفحه فرورونده نئوتتیس و در نتیجه ایجاد پنجره سست کره ای در تسهیل فرایند ذوب بخشی باعث ذوب بخشی گوشته سنگ کره­ای قاره ای دگرنهاده و تشکیل توالی آتشفشانی ائوسن-اولیگوسن شده است. منبع گرما برای آتشفشان های میوسن-کواترنری نیز به دلیل بالا آمدن سست کره ناشی از لایه لایه شدن سنگ کره ایجاد شده است. صعود آستنوسفر و افزودن مداوم مذاب های مشتق شده از گوشته باعث تشکیل ماگمای فلسیک منطقه در میوسن میانی شد. با این بررسی، درک خود از ماهیت، خاستگاه و تکامل ماگمایی سنگ های ماگمایی شمال غرب ایران، که در معرض محیط های زمین پویایی هستند، را بهبود می بخشیم.

مجموعه نفوذی طارم در شمال خاور زنجان و با راستای شمال باختر- جنوب خاور در پهنه البرز- آذربایجان جای دارد. توده های نفوذی طارم با سن ائوسن بالایی شامل توده زنجان (کوارتزمونزودیوریت)، ذاکر (کوارتزمونزونیت)، مروارید (مونزوگرانیت تا سینوگرانیت) و کوه تبر (میکروکوارتزدیوریت پورفیری) هستند که به داخل واحدهای آتشفشانی و آذرآواری سازند کرج نفوذ کرده اند. تجزیه ریزکاو الکترونی کانی های پلاژیوکلاز، ارتوز، پیروکسن و کلریت بیانگر کلسیک تر بودن مرکز بلورهای پلاژیوکلاز نسبت به حاشیه آنها و منطقه بندی نرمال در این کانی ها است. در واحدهای آذرین منطقه طارم، پیروکسن ها از نوع پیروکسن های آهن- منیزیم- کلسیم دار بوده، شامل کلینوپیروکسن و به مقدار کم ارتوپیروکسن هستند. ترکیب این پیروکسن ها دیوپسید و اوژیت است. کلریت ها منیزیم دار بوده، از نوع پیکنوکلریت، دیابانتیت و تالک کلریت هستند. ترکیب شیمیایی پیروکسن ها، بیانگر تبلور آنها از یک ماگمای ساب آلکالن است که در یک محیط فرورانش تشکیل شده است. فشارسنجی کلینوپیروکسن های توده کوارتزمونزودیوریت طارم بیانگر تبلور این کانی در فشارهای کمتر از 5 کیلوبار است. دماسنجی با استفاده از ترکیب پیروکسن ها نیز بیانگر دمای تشکیل کلینوپیروکسن های توده های کوارتزمونزودیوریت در 850-700 درجه سانتیگراد، کوارتزمونزونیت در 700-600 درجه سانتیگراد، و میکروکوارتزدیوریت پورفیری در 900-800 درجه سانتیگراد است. دماسنجی پلاژیوکلازها نیز بیانگر دمای 550 تا 900 درجه سانتی گراد برای تبلور پلاژیوکلازها در توده های آذرین طارم است.

مجموعه نفوذی کلاسور به سن الیگوسن، در جنوب غرب شهرستان کلیبر، شمال­غرب ایران و در پهنه ساختاری البرزغربی-آذربایجان قرار دارد. قدیمی­ترین رخنمون در منطقه متعلق به دوره کرتاسه می­باشد که شامل گدازه­های جریانی آندزیتی می­باشد. توده­های پلوتونیک نیمه­ عمیق الیگوسن درون واحدهای آتشفشانی کرتاسه نفوذ کرده­اند و ترکیب سنگ­شناسی آنها از گابرو-دیوریت، دیوریت، کوارتز دیوریت، کوارتز مونزودیوریت، کوارتز مونزونیت، مونزونیت و گرانیت در تغییر است. این توده­ها توسط دایک­های متعددی با ترکیب دیوریتی، میکرودیوریتی، لامپروفیری و دایک­های آپلیتی قطع شده­اند. سری ماگمائی گرانیتوئیدهای منطقه از نوع کالک­آلکالن بوده و از نظر شاخص اشباع از آلومین اکثراً در محدوده پرآلومینوس تا متاآلومینوس واقع می­شوند. این سنگ­ها از نظر ژنتیکی از نوع گرانیتوئیدهای I-type می­باشند. نمودارهای عنکبوتی مقایسه­ای و الگوی REE این گروه از سنگ­ها نشان می­دهد که سنگ­های منطقه از یک منشأ یکسان به وجود آمده­اند و با توجه به بالا بودن نسبت LREE/HREE، منشأ سنگها گارنت-لرزولیت است. مطالعات ژئوشیمی عناصر نادر بیانگر این مطلب است که نفوذی­های مورد مطالعه در محیط تکتونیکی قوس آتشفشانی پس از برخورد جایگیری کرده­اند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کشاورزی، صنایع غذایی و محیط زیست، بدلیل اثرپذیری از یکدیگر نمی توانند به صورت مجزا مورد بررسی قرار گیرند. تحقیق حاضر با رویکردی تلفیقی و با استفاده از ارزیابی چرخه زندگی به بررسی و ارزیابی فرایند تولید محصول رب گوجه فرنگی می پردازد. سه مرحله ی تولید گوجه فرنگی در مزرعه، حمل محصول از مزرعه به کارخانه و تولید رب در کارخانه مورد بررسی قرار گرفت و مرز سامانه شامل تمامی فعالیت های مربوط به تولید، حمل و نقل و مصرف نهاده های مختلف مورد استفاده در تولید رب گوجه فرنگی بوده است (از ماده خام اولیه تا تولید رب درب کارخانه). داده های مورد نیاز از یکی از کارخانه های تولید رب در استان البرز و مزارع دو استان البرز و آذربایجان شرقی جمع آوری شد. از شاخص اثر کربن به منظور کمی کردن اثر گازهای گلخانه ای استفاده شد. دو واحد عملیاتی کیلوگرم کربن دی اکسید معادل به ازای کیلوگرم گوجه فرنگی و رب گوجه فرنگی مورد استفاده قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد به منظور تولید یک کیلوگرم رب گوجه فرنگی در حدود 3.02 کیلوگرم کربن دی اکسید تولید می شود و بیشترین سهم متعلق به بخش کشاورزی (28%) می باشد. میانگین اثرکربن در فرایند کشت گوجه فرنگی برابر با 0.22 کیلوگرم کربن دی اکسید معادل به ازای یک کیلوگرم گوجه فرنگی گزارش شد. نهاده ی الکتریسیته (آبیاری) و پس از آن کودشیمیایی بیشترین سهم را در آلایندگی کشت مزرعه ای به خود اختصاص دادند. مقایسه ی دو استان و دو سیستم آبیاری (مدرن و سنتی) در کشت گوجه فرنگی حکایت از تولید با اثرکربن کمتر در سامانه ی آبیاری قطره ای و در استان البرز داشت. آبیاری و نهاده کود شیمیایی به عنوان نقاط بحرانی در شاخص اثر کربن معرفی شدند. یکپارچه سازی مزارع به منظور مدیریت بهتر نهاده و استفاده از آبیاری قطره ای از نتایج تحقیق حاضر می باشد که منجر به کاهش اثر کربن می شود.

البرز مرکزی خاستگاه زلزله های بزرگ تاریخی و جدید است. با توجه به گسترش پهنه شهرهای مختلف و افزایش بیش از پیش جمعیت و فعالیتهای اقتصادی-اجتماعی در آنها نیاز فراوانی به مطالعات لرزه خیزی بروشهای گوناگون در آن دیده میشود. البرز رشته کوهی باریک و طولانی با ارتفاعات بلند است که بخشی از همگرایی قاره ایی میان صفحه عربی- اوراسیایی در آن شکل می گیرد. گسلهای فعال و توانمند مختلفی که بیشتر از نوع جدا کننده کوه و دشت و بموازات امتداد رشته کوه می باشند در این گستره شناسایی شده اند. این گسلها معمولا فشاری و یا دارای مولفه بزرگ فشاری هستند که با دوره بازگشت طولانیتر قادر به ایجاد زلزله های مخربتری می باشند. در این مقاله با ارایه تصویری کوتاه و گویا از موقعیت زمین شناختی البرز مرکزی و حوالی آن بخشی از ویژگیهای لرزه خیری مانند پراکندگی زمانی-مکانی، تغییرات مقدار -b و بعد فرکتالی مطالعه شده است. نتیجه های بدست آمده بیانگر کاهش مقدار -b با عمق و نوسان آن پیش از برخی زلزله های بزرگ است. بعد فرکتالی این گستره نزدیک به 2 و نشانگر پراکندگی چشمه های لرزه ایی بشکل برگه ایی است.